سرگی آیزنشتین و جهش
ا نقلا ب ۱۹۰۵ میلاد ی مرد م روسیه برعلیه تزار( قیصر) آ ن کشورا نعکا سی ا جتنا ب ناپذیردرکشورهای استبدادی همجوا ر ا زجمله ا یرا ن د ا شت.
بی جهت نیست که ا ید ۀ ا نقلا ب مشروطه و طرح قا نون ا سا سی آ ن د رعمل - با استفا د ه ازمحتوی قا نون ا سا سی بلژیک - د ر هما ن زمان یعنی ۱۹۰۶ / ۱۹۰۵ بود که شکل گرفت. همچنین این واقعیت که ا برا ز خوا سته ها ا بتد ا ا زتبریزکه ا ز جهت نزد یکی به مرزبه مرکز تجا ری ایرا ن با روسیه و ا یتا لیا تبد یل شده بود آغا زگرد ید .
وید ئوی ذ یل فیلم رزمنا و ِ پوتمکین (پوتیومکین) به کا رگرد ا نی سرگئی آ یزنشتین
است که در سا ل ۱۹٢۵ یعنی ۸ سا ل پس ا ز انقلاب اکتبر روسیه ساخته شده ا ست.
د را ین فیلم حما یت متقا بل مرد م ا ود سا و ملوا نا ن نیروی دریائی تزار روسیه ا زیکد گر با تصاوبری خا رق العاده بازگو شد ه است.
د ربخش ” رنگ د رعین بی رنگی ” ا زکتا ب خویش “مفهوم فیلم” (ترجمه: دکترساسان سپنتا / اتنشارات میرا / ۱٣۵٢) پس ا ز اشاره به ا ینکه زمینه ها ی سیا ه ، خاکستری و سفید د ر
فیلمها ی فیلمبرد ا ران خوب ” بد ون رنگ ” تلقی نمی شود آ یزنشتین میگوید:
” بمجرد آنکه یک گا م رنگین ( یا گونه ها ئی از آن) مورد استفاده قرار گیرد آن گام نه فقط در یکپارچگی تجسمی و شکل پذیررنگ فیلم غا لب میاید بلکه دریکپارچگی موصوع کلی و حرکت فیلم بطورکلی حاکم میافتد. د رفیلم رزمنا و پوتمکین ، رنگ خاکستری یک رنگ مسلط و نافذ بود. آن روشنائی خفیف فولاد عرشه کشتی ، زمینه مطبوع خاکستری رنگ به روی د ریا ، و ترکیب این د و یعنی مخلوط روشنائی خفیف و زمینه مطبوع مورد د وم و تغییرات سطح د ریا که د ر زمینه اصلی خاکستری فیلم برداری شد.
رنگ خاکستری د رفیلم به حد اعلای خود رسید ، و تا سیا ه پیش رفت ، یعنی آن کت های سیاه افسران و نماهای سیاه شبهای پرهیجان که زمینه های سیاه را در برداشت. از جا نب دیگر نیز رنگ خاکستری تا حد سفید پیش رفت ، آن برزنت* سفید در صحنه تیرباران ، بدریا رفتن کرجی ها که بطرف پوتمکین روان بودند ، کلاه های سفید ملاحان که درصحنه آخرازسرها برداشته شد. ترکید ن انفجار مانند برزنت در اثرفشارهای انقلاب ۱۹۰۵، که همه دارای زمینه های سفید بود. “
صحنه پلکا ن شهر ا ود سا یکی ا زمهمترین صحنه های سینما ئی د ر تا ریخ سینما ست که آیزنشتین آنرا ا ز” ا لها ما ت آ نی ” خود بشما ر می آورد.
د ربارۀ مورد توجه قرارگرفتن این فیلم بطورکلّی آیزنشتین دو جنبه را دخیل می داند:
۱- وحد ت و تشکل د ر سا خت
٢- گیرند گی و تا ثیرفیلم
او با برد اشت ا ز نظرا ت تما شا چیا ن فیلم جنبه گیرند گی و تا ثیرفیلم د رصحنه پلکا ن را موفق می بیند و پس ا ز تجزیه وتحلیل صحنه ها به یک جنبه سوم نیز می رسد و آ ن
٣- جهش
ا ست.
بی شک ا و د را ین زمینه د ید ی د یا لکتیک د ا شت که بجهت آ شنا ئی متفکرا نه وی با زبان ژا پنی ازاصل فلسفه شرقی - و د راصل ِ خود چینی – د وئا لیسم و د ینا میسم ین و ینگ نیزما یه خورد ه است .
ا زطرف د بگرهسته تغییر هرچیز د رد رون خود ِ آ ن چیزنهفته ا ست و با زما ن و شرا یط د رونی و برونی جوا نه می زند.
آیزنشتین رزمناو پوتیمکین را یک ” بیا ن تصنیفی” ا زموضوع و ما یه اصلی فیلم که
” انفجارانقلاب” ا ست می د ا نست. ا و د رپا یا ن کتا بش می نویسد:
” از بین تمام موجودات روی زمین ما به تنهائی این امتیاز را داریم که لحظا ت کسب توسعه های اجتمائی را یکی پس از دیگری تجربه کنیم.”
و ” زندگی کردن درون یک لحظه تاریخی ، همان نقطه اوج گیرائی است که شخص خود را قسمتی ازآن جریان می پندارد و در حقیقت شخص تصورمیکند که بخشی ازتلاش برای آینده روشنی بشمار میاید.”
و د رآخرمی گوید که برای هنرمند ” تنها مهارت ، صنعت گری و استادی کافی نیست.”
او معتقد بود که ” یک اثرهنری فقط هنگامی که ما یه ومحتوا و آرمان اثر یک کلّ سازمان یافته و مداوم با اندیشه ها بشود” به حداکثراصا لت و گیرائی خواهد رسید و
” فقط درآنضورت ا ست که سازمان متشکل اصیل و حقیقی یک اثر وقوع میا بد”.
___________________________________________________________
* این لغت روسی است و لغت نا یلون د رسا ل ۱۹٣۸ به ا ین ما د ه مصنوعی داده شده است.